جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
238
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
دريغ شود پس ژنرال مكلين كه از جانب حكومت هند با كمال شايستگى در بخش مرزى ايران و افغانستان خدمت كرده بود در همان اوان سركنسول بريتانيا در مشهد تعيين شد و قدرى هم زودتر از همكار روسى خود به محل مأموريت وارد و رئيس هيأت محدود سياسى در كرسى ايالت خراسان گرديد . كنسولخانهء روس - دولت روسيه قبلا براى چنين پيشآمدى مقدمات فراهم ساخته بود . نمايندهء محلى آنها عمارت بزرگى پيدا كرد كه در وسط محوطهء وسيعى در محل مرغوب شهر واقع بود همين كه اين خانه را مفروش و آماده كردند آقاى ولاسف بىدرنگ به آنجا انتقال يافت و پرچم روس برفراز آن عمارت به اهتزار درآمد و يك هيئت محدود نگهبانى مشتمل بر چهار تن قزاق روسى و پاسبانانى از طرف دولت ايران براى هردو كنسول تعيين شد و هروقت سركار كنسول از اقامتگاه خارج مىشد نگهبانها از جلو او حركت مىكردند . اهالى مشهد كه معلوم شد تعصب و غيرتشان چندان هم جدى نيست زود با حضور آن نمايندهء بيگانه كه چنين نمايش دليرانهاى راه انداخته بود مأنوس شدند ، و ترديدى نيست كه حضور نمايندهء رسمى با مأموران قابل از جانب دولت روس و مشاهدهء دستگاهى وسيع و اقامتگاهى جالب نظر در پيشرفت نفوذ روس در كرسى ايالت خراسان تأثير فراوان نمود و اگرچه اين قدرت و نفوذ گاهى با حدت و سرسختى ابراز مىشود و در ذهن كسانى كه دوچار آن هستند نامساعد مىنمايد باز از تأثير و فشار آن چيزى نمىكاهد . يك نمايندهء مقتدر روس در مشهد علامت نمايان آن دولت بااقتدارى است كه حركات و مقاصد او مضمون صحبت بازاريان مشرق زمين است و سايهء همواره متعالى دولت همسايه كه با رفتار درماندهء رضا و تسليم مردم بومى قرين است چون ابر خطرناكى آسمان اين كشور را تيره و تار ساخته است . كنسولخانهء انگليس - در يكى از نامههاى خود به روزنامهء تايمز نوشته بودم : « مايهء تأسف است كه هنوز دولت بريتانيا نتوانسته است نمايندهء خود را در منزل برازندهء مشابهى جا بدهد براى تأمين اين منظور پيشبينىهاى لازم نشده بود و